top of page

KAİME’DEN BANKNOT’A PARANIN YOLCULUĞU



KAİME’DEN BANKNOT’A PARANIN YOLCULUĞU

Araştırmacı yazar Mehmed Şahin Tanzimat’tan bu yana basılan kağıt paraları topladı, titizlikle inceledi, iktisadi kırılmaları

yakaladı…

Osmanlıda dolaşan para “Akçe-i Osmanlıdır” (gümüş sikke) altı kırattır, 1,1 gram. Bir yüzünde “La ilahe illallah Muhammed en Resulullah” ve dört halifenin isimleri yazar. Diğer yüzünde ise parayı bastıran padişahın tuğrası, basım yeri, tarihi ve Kayı boyunun damgası vardır. Altın altındır, gümüş gümüştür… Düşünün; 1326’dan 1840’a kadar (514 sene) yıllık değer kaybı %0,24’tür ortalama yok gibi bir şey adeta Tanzimat Fermanı’nı müteakip “altın çağımız” kapanır. Çünkü İngiltere’ye ciddi borcumuz vardır, para yerine geçen kaime bastırmak zorunda kalırız.

Abdülmecid Han devrinde çıkarılan “Kaime-i Nakdiyeyi Mutebere” Banknottan ziyade bir nevi borç senedidir; hazine bonosu sayılır. Yeni bir devir başlamaktadır ve bundan böyle Banknot girecektir hayatımıza.

İşte değerli araştırmacı Mehmed Şahin o günden bu yana basılan ne varsa toplar, titizlikle tasnif eder, gelişmeleri “Paranın Yolculuğu” adlı kitabında yayınlar.

ÖNCE ELLE MÜHÜRLE;

Anlattıklarına göre; ilk kaimeler elle hazırlanır, ardına mühür vurulur. Ancak taklidi mümkündür, zamanla kağıt paraya itimat azalır. 1842’den itibaren matbaada basılır. 1863’te kağıt para ihracı imtiyazı Osmanlı Bankasına bırakılır. Bankanın adı “Osmanlı” ise de bir İngiliz-Fransız ortaklığıdır. 1’ci Cihan Harbi yıllarında Osman bankası, hükümetin avans ve Banknot basma isteğini geri çevirir. Bunun üzerine hazinedeki altın ve Alman hazine bonoları karşılık gösterilerek “Evrak-ı Nakdiye” bastırılır. Bu Banknotlar 1927 yılına kadar tedavülde kalır.

30 Aralık 1925’te çıkarılan kanunla Cumhuriyet Banknotlarının basılmasına karar verilir. Birinci Emisyon grubu Banknotlar 5 Aralık 1927’de dolaşıma çıkarılır.

PARALAR GELİR İNGİLTERE’DEN ABD’DEN, VE ALMANYA’DAN…

3 Ekim 1931’de Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası faaliyete geçer, Banknot basma salahiyetini eline alır. 12’ci Hükümetten itibaren paralardan Atatürk resmi kaldırılır, İsmet İnönü resimleri bastırılır. Ancak matbaamız olmadığı için paralar ABD, İngiltere Almanya’ya ısmarlanır. Bu büyük risktir, mesela İngiltere’den Banknot getiren gemi Almanlar tarafından batırılınca lirada büyük itibar kaybı yaşanır.

Adnan Menderes döneminde Ankara’da Basım Evi kurulur, (1951) yabancılara ihtiyacımız kalmaz. Yetmişli yıllarda yaşanan yüksek enflasyon yüzünden Banknotlarımızda sıfırlar sıralanır. Gün gelir üzerine milyonlar yazılır. Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan’ın başbakanlığı yıllarında paramızdan 6 sıfır atılır, insanımızın yeni liraya olan itimadı artırılır. Şu an İran paralarında milyonlar var, Zimbabwe doları 100 trilyona vardı, eğer yazı hazırlanırken sıfırlar artmadıysa…





Commentaires


bottom of page